Dişteki siyah lekelerin çoğu, diş eti sınırında biriken diş taşından, sigaradan, demir içeren ilaçlardan veya ağızdaki renk üreten bakterilerden kaynaklanır ve klinikte tek seansta temizlenir. Ancak siyah görünen her alan leke değildir: dişin çiğneyici yüzeyinde ya da iki diş arasında koyulaşma varsa bu çoğu zaman çürüktür ve temizlikle geçmez. Tek bir dişin bütünüyle grileşip kararması ise ayrı bir durumdur, genellikle eski bir darbeye işaret eder.
Dişte siyah leke neden olur? 7 neden
- Diş taşı: Diş eti sınırında ve altında biriken diş taşı zamanla koyulaşır; özellikle alt ön dişlerin arka yüzünde siyaha yakın bir bant oluşturur.
- Renk üreten (kromojenik) bakteriler: Ağızdaki bazı bakteri türleri, tükürükteki demirle birleşerek diş eti sınırında noktalı ya da çizgisel siyah bir kuşak bırakır. Çocuklarda sık görülür ve aşağıda ayrıca ele alınmıştır.
- Sigara ve nargile: Katran önce kahverengi, uzun kullanımda siyaha yakın renklenme yapar; mine yüzeyindeki mikro çatlaklara yerleştiği için fırçalamayla çıkmaz.
- Demir içeren ilaç ve şuruplar: Kansızlık tedavisinde kullanılan demir preparatları, özellikle şurup formunda, dişlerde geçici koyu renklenmeye yol açar.
- Klorheksidinli gargaralar: İki haftadan uzun kullanımda kahve-siyah yüzey renklenmesi bilinen bir yan etkidir.
- Çürük: Dentine ulaşmış çürük siyah bir boşluk olarak görünür. Durmuş (ilerlemeyen) çürükler de sert ve siyah olabilir.
- Amalgam dolgular: Gümüş renkli eski dolgular komşu diş dokusunda gri-siyah gölgelenme yaratabilir; diş etinde kalıcı gri bir iz de bırakabilir.
Çocuklarda görülen siyah kuşak
Çocuklarda diş eti sınırı boyunca uzanan, noktalardan oluşan ince siyah bir hat sık karşılaşılan ve velileri endişelendiren bir bulgudur. Nedeni yetersiz fırçalama değildir; ağızdaki renk üreten bakterilerin tükürükteki demirle oluşturduğu bileşiktir. Bu yüzden şeker tüketimiyle de doğrudan ilişkili değildir.
İlgi çekici olan şu: bu tabloya sahip çocuklarda çürük oranının daha düşük bulunduğu bildirilmiştir. Yani görüntü rahatsız edicidir ama kendisi bir hastalık değildir. Klinikte polisajla temizlenir; ancak bakteri florası aynı kaldığı için birkaç ay içinde tekrar edebilir. Bu durumda gereken şey daha sert fırçalamak değil, düzenli kontrol ve temizliktir. Çocuk diş sağlığı hakkında ayrıntılar için çocuk diş hekimliği (pedodonti) sayfasına bakabilirsiniz.
Siyah leke mi, çürük mü? Nasıl ayırt edilir
Bu ayrım sayfanın en önemli kısmı, çünkü ikisinin tedavisi tamamen farklıdır.
Leke genellikle diş eti sınırı boyunca yatay bir hat ya da yüzeye yayılmış bir renklenme biçimindedir, dişin yüzeyi düzgün kalır ve hassasiyet yapmaz. Çürük ise çiğneyici yüzeyin çukurluklarında veya iki dişin temas noktasında noktasal bir koyulaşmadır; yüzeyde pürüz veya boşluk hissedilir, diş ipi o bölgede takılır ve tatlı-soğuk hassasiyeti eşlik edebilir.
Gözle yapılan ayrım her zaman güvenilir değildir; iki diş arasındaki çürük ancak ısırma (bite-wing) röntgeniyle görülür. Ayrıntılar için diş çürüğü nedenleri ve tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Tek bir dişin kararması ne anlama gelir?
Komşularından belirgin biçimde daha koyu, griye ya da siyaha çalan tek bir diş, yüzey lekesi değildir. En sık nedeni geçmişte alınan bir darbedir: travma sonrası diş özü (pulpa) canlılığını kaybeder ve açığa çıkan kan ürünleri dişi içeriden renklendirir. Darbenin üzerinden yıllar geçmiş olabilir.
Bu durumda dış yüzeye uygulanan hiçbir temizlik ya da beyazlatma sonuç vermez. Öncelikle dişin canlılığı değerlendirilir; gerekiyorsa kanal tedavisi yapılır ve ardından dişin içine uygulanan beyazlatma ile renk açılabilir. Sonuç yeterli olmazsa kaplama gündeme gelir. Aynı görünüm eski bir kanal tedavisinin ardından da ortaya çıkabilir.
Klinikte siyah lekeler nasıl temizlenir?
- Diş taşı temizliği: Diş eti sınırındaki ve altındaki birikintiler ultrasonik uçlarla kaldırılır. Çoğu vakada tek seans yeterlidir; bkz. diş taşı temizliği.
- Hava-toz püskürtmeli polisaj: Sigara ve kromojenik bakteri kaynaklı inatçı yüzey lekelerinde en etkili yöntemdir.
- Dolgu: Koyulaşma çürük kaynaklıysa çürük temizlenir ve dolgu yapılır.
- Kanal tedavisi ve iç beyazlatma: Travmaya bağlı kararmış tek dişte uygulanır.
- Kompozit veya kaplama: Renk hiçbir yöntemle açılmıyorsa dişin yüzeyi örtülür; bkz. kompozit bonding.
Renklenme koyu değil de tebeşirimsi beyaz ise farklı bir süreç söz konusudur; bkz. dişteki beyaz lekeler nasıl geçer.
Evde çıkarmak mümkün mü?
Yerleşmiş siyah lekeler evde çıkarılamaz. Bu noktada denenen yöntemlerin çoğu zarar verir: karbonat ve limon karışımı mineyi aşındırıp yumuşatır, aktif kömür tozları yüzeyi çizer, sert fırçayla bastırarak fırçalamak diş eti çekilmesine yol açar. Mine kaybı geri döndürülemez ve incelen mine altındaki koyu dentini daha görünür kılar.
Evde yapılabilecek olan tek şey yeni leke oluşumunu yavaşlatmaktır: günde iki kez ikişer dakika fırçalama, her gün diş ipi, sigaranın bırakılması ve demir preparatı kullanılıyorsa pipetle alınıp ardından ağzın çalkalanması.
Tekrarlamasını önlemek
Siyah lekelerin tekrarlama eğilimi sarı lekelere göre daha yüksektir; özellikle kromojenik bakteri kaynaklı olanlar temizlikten birkaç ay sonra geri gelebilir. Bu, tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez. Altı ayda bir yapılan kontrol ve temizlik, günlük ara yüz temizliği ve sigaranın bırakılması tekrarlama aralığını belirgin biçimde uzatır. Klorheksidinli gargara kullanıyorsanız hekiminizin belirttiği süreyi aşmayın.
Antalya’da siyah leke tedavisi
Hurma, Lara ve Güzeloba şubelerimizde ilk muayenede koyulaşmanın leke mi çürük mü olduğu belirlenir; iki diş arasındaki bölgeler için ısırma röntgeni değerlendirilir. Yüzey lekelerinde temizlik ve polisaj aynı gün yapılabilir. Tek dişin kararması durumunda önce canlılık testi uygulanır ve buna göre tedavi planlanır.
Son olarak
Siyah renklenmede asıl soru lekenin nasıl çıkarılacağı değil, gerçekten leke olup olmadığıdır. Yüzey lekeleri tek seansta temizlenir; çürük kaynaklı koyulaşma ise beklendiğinde derinleşir ve kanal tedavisine kadar gidebilir. İkisi gözle her zaman ayırt edilemediği için, fırçalamayla geçmeyen koyu bir alan gördüğünüzde muayene ertelenmemelidir.
Sık sorulan sorular
Diş taşı, sigara ve renk üreten bakterilerden kaynaklanan yüzey lekeleri klinikte diş taşı temizliği ve hava-toz püskürtmeli polisajla genellikle tek seansta çıkar. Koyulaşma çürük kaynaklıysa temizlikle geçmez, dolgu gerekir.
En sık nedenler diş taşı, sigara, tükürükteki demirle birleşen renk üreten bakteriler, demir içeren ilaç ve şuruplar, klorheksidinli gargaraların uzun kullanımı, çürük ve eski amalgam dolgulardır.
Ağızdaki renk üreten bakterilerin tükürükteki demirle oluşturduğu bileşikten kaynaklanır; yetersiz fırçalama veya şeker tüketimiyle doğrudan ilişkili değildir. Klinikte polisajla temizlenir, ancak birkaç ay içinde tekrar edebilir.
Leke genellikle diş eti sınırı boyunca yatay bir hat halindedir, yüzey düzgündür ve hassasiyet yapmaz. Çürük ise çiğneyici yüzeyde veya iki diş arasında noktasal koyulaşmadır; yüzeyde pürüz hissedilir ve hassasiyet eşlik edebilir. Ara yüz çürüğü ancak röntgenle görülür.
En sık nedeni geçmişte alınan bir darbedir; travma sonrası diş özü canlılığını kaybeder ve diş içeriden renklenir. Dış yüzeye uygulanan temizlik veya beyazlatma sonuç vermez; kanal tedavisi ve ardından iç beyazlatma gerekir.
Yerleşmiş lekeler evde çıkarılamaz. Karbonat-limon, aktif kömür ve sert fırçayla bastırarak fırçalamak mineyi kalıcı olarak aşındırır ve altındaki koyu dentini daha görünür kılar. Evde yapılabilecek olan yalnızca yeni leke oluşumunu yavaşlatmaktır.
Diş eti sınırındaki ve altındaki birikintilerden kaynaklanan siyah renklenmeyi çıkarır. Sigara kaynaklı inatçı lekelerde ek olarak hava-toz püskürtmeli polisaj uygulanır. Çürük ve travmaya bağlı kararmalarda ise farklı tedavi gerekir.
Özellikle renk üreten bakterilerden kaynaklananlar birkaç ay içinde tekrar edebilir; bu tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez. Altı aylık kontroller, günlük diş ipi kullanımı ve sigaranın bırakılması tekrarlama aralığını uzatır.