Beş ana diş teli çeşidi vardır: metal braket, seramik (şeffaf) braket, lingual braket, şeffaf plak (Invisalign) ve kendinden bağlamalı self-ligating braket. Metal braket en ekonomik ve en hızlı sonuç veren yöntemdir, lingual braket ve şeffaf plak dışarıdan görünmediği için yetişkinlerde tercih edilir. Doğru tel, düzensizliğin derecesine göre ortodonti uzmanınca belirlenir.
Ortodonti muayenelerinde hastaların ilk cümlesi çoğu zaman aynı oluyor: “Telin görünmesini istemiyorum.” Bu tamamen anlaşılır bir beklenti, ancak seçimi tek başına belirlememeli. Görünmeyen bir yöntem ileri düzey bir çapraşıklığı düzeltemiyorsa, hasta iki yıl sonra aynı sorunla karşımıza geri geliyor.
Aşağıda beş yöntemi süre, görünürlük, temizlik ve maliyet başlıklarıyla karşılaştırdık. Ortodonti tedavisinin tamamını merak ediyorsanız diş teli tedavisi sayfamızda süreci baştan sona anlattık.
Diş teli çeşitleri: 5 tür bir arada
| Tür | Görünürlük | Ortalama süre | Temizlik | Maliyet |
| Metal braket | Görünür | 12-24 ay | Orta | En uygun |
| Seramik braket | Az görünür | 14-26 ay | Orta | Orta |
| Lingual braket | Hiç görünmez | 18-30 ay | Zor | En yüksek |
| Şeffaf plak | Çok az fark edilir | 6-18 ay | Kolay | Yüksek |
| Self-ligating braket | Görünür veya az görünür | 10-20 ay | Kolay | Orta |
1. Metal braket (geleneksel diş teli)
Paslanmaz çelikten üretilen braketler dişin ön yüzüne yapıştırılır ve aralarından geçen tel ile dişlere kuvvet uygulanır. Ortodontinin en eski ve en çok veri biriktirmiş yöntemidir.
Metal braketin iki net üstünlüğü var: her tür vakada kullanılabilir ve kuvveti doğrudan aktardığı için sonuç daha hızlı gelir. Ağır çapraşıklık, gömülü diş çekilmesi ve çene ilişkisi düzeltmeleri gibi zor işlerde ilk tercih hâlâ metal brakettir.
Lastikler her kontrol randevusunda değiştirilir ve renkli seçenekleri vardır. Çocuk ve ergen hastalarda bu, tedaviyi katlanılası kılan küçük ama işe yarar bir ayrıntıdır.
2. Seramik braket (porselen, şeffaf braket)
Diş rengine yakın seramikten üretilir, bu nedenle bir metre uzaktan bakıldığında zor fark edilir. Mekanik olarak metal braketle aynı işi görür, yalnızca görünürlüğü azdır.
Bilinmesi gereken iki gerçek var. Seramik braket metale göre biraz daha kırılgandır ve tedavi ortalama iki ay uzayabilir. Ayrıca braketin kendisi renklenmez ama braketi tutan bağlayıcı lastikler koyu çay, kahve ve sigarayla sararır. Bu lastikler her randevuda yenilendiği için kalıcı bir sorun değildir, yine de bu alışkanlıkları olan hastalara önceden söylüyoruz.
3. Lingual braket (görünmeyen diş teli)
Braketler dişlerin dile bakan arka yüzüne yapıştırılır. Dışarıdan bakan hiç kimse tel olduğunu anlamaz, bu yüzden mesleği gereği sürekli insanla muhatap olan yetişkinlerin favorisidir.
Buna karşılık iki zorluğu var. Dil ilk iki üç hafta braketlere sürtünür ve konuşmada geçici bir peltekleşme olur. İkincisi, dişin arka yüzü fırçalanması en zor bölgedir; ara yüz fırçası ve ağız duşu kullanımı bu tedavide isteğe bağlı değil, zorunludur.
4. Şeffaf plak (Invisalign, telsiz ortodonti)
Dijital ölçüyle hazırlanan saydam plaklar dişlere geçirilir ve her plak dişleri birkaç onda bir milimetre hareket ettirir. Ortalama iki haftada bir yeni plağa geçilir.
En büyük avantajı çıkarılabilir olmasıdır: yemek yerken ve diş fırçalarken çıkarıldığı için ağız hijyeni braket tedavilerine göre çok daha kolaydır. En büyük riski de aynı yerden gelir. Plak günde 22 saat ağızda kalmalıdır. Bu süreye uymayan hastada tedavi durur ve planlanan süre iki katına çıkar.
Şeffaf plak, hafif ve orta düzey çapraşıklıklarda çok iyi çalışır. Ayrıntılar için Invisalign şeffaf plak tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.
5. Kendinden bağlamalı (self-ligating) braket
Klasik braketlerde teli tutmak için lastik kullanılır. Self-ligating braketlerde ise braketin üzerinde açılıp kapanan küçük bir kapak vardır, lastiğe gerek kalmaz.
Bunun iki pratik sonucu olur. Lastik olmadığı için braket çevresinde daha az plak birikir ve temizlik kolaylaşır. Sürtünme azaldığı için de kontrol randevuları arası 6-8 haftaya kadar uzayabilir. Şehir dışında yaşayan veya sık randevuya gelemeyen hastalar için belirgin bir rahatlıktır.
Hangi diş teli size uygun? 4 soruda karar
- Düzensizlik ne kadar ileri? Ağır çapraşıklık ve çene uyumsuzluğu varsa braket gerekir, şeffaf plak tek başına yetmez.
- Diş çekimi gerekiyor mu? Yer açmak için çekim yapılacaksa braket tedavisi daha kontrollü sonuç verir.
- Telin görünmesi sizin için sorun mu? Sorunsa lingual braket veya şeffaf plak, değilse metal ya da self-ligating braket.
- Kurallara ne kadar uyabilirsiniz? Plağı günde 22 saat takamayacaksanız sabit braket daha güvenlidir.
Bu dört sorunun cevabı muayenede panoramik röntgen ve ağız içi ölçüyle birlikte değerlendirilir. Genel ortodonti seçenekleri için Antalya ortodonti sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Tedavinin hangi sorunları çözdüğünü merak ediyorsanız kapanış bozukluklarından overbite (derin kapanış) ve ayrık diş tedavisi yazılarımıza bakabilirsiniz. Sürecin tamamına dair sorular için ortodonti hakkında merak edilenler sayfamız yararlı olacaktır.
Tedavi süresini asıl belirleyen şey
Hastaların çoğu süreyi telin türünün belirlediğini düşünüyor. Gerçekte süreyi belirleyen üç şey var:
- Düzensizliğin derecesi: Tek dişteki dönüklük 6 ayda düzelir, iskeletsel bir kapanış bozukluğu 24 ayı geçebilir.
- Randevu düzeni: Kaçırılan her tel sıkma randevusu tedaviyi ortalama üç hafta uzatır.
- Braket kopması: Sert ve yapışkan gıdalarla kopan her braket, yeniden yapıştırılana kadar o dişin hareketini durdurur.
Diş teli takıldıktan sonraki ilk hafta
İlk 3 gün dişlerde basınç ve hassasiyet olur, bu tedavinin çalıştığının işaretidir. Bu dönemde çorba, yoğurt, makarna ve haşlanmış sebze gibi yumuşak gıdalarla beslenin.
Dudak ve yanak içinde braketlerin sürtmesiyle küçük yaralar oluşabilir. Klinikten verilen ortodontik mumu braketin üzerine bastırmak bu sürtünmeyi keser. İlk hafta sonunda yumuşak dokular braketlere alışır ve şikayet geçer.
Tedavi boyunca kaçınılması gereken üç şey vardır ve bu konuda esneklik yoktur: sakız, sert kabuklu yemişler ve ısırılarak yenen sert meyveler. Elma ve havuç gibi gıdaları dilimleyerek tüketmek braket kopmalarının çoğunu önler.
Braket çevresinde plak birikimi çürük riskini artırır, bu yüzden tedavi boyunca diş taşı temizliği randevularınızı aksatmayın. Uzman kadromuzu Antalya ortodontist uzmanı sayfamızdan inceleyebilirsiniz.
Son olarak
Diş teli seçimi estetik bir tercih gibi görünse de aslında tıbbi bir karardır. Doğru soru “hangi tel daha az görünür” değil, “benim vakamı hangi yöntem gerçekten düzeltir” olmalıdır. Muayenede genellikle birden fazla seçenek uygun çıkar ve son kararı hastayla birlikte veriyoruz.
Antalya’daki Hurma, Güzeloba ve Lara şubelerimizde ortodontik muayene, panoramik röntgen ve tedavi planlaması yapılıyor. Güncel ücretler için diş teli fiyatları sayfamıza, randevu için iletişim sayfamıza bakabilirsiniz.
Diş teli çeşitleri hakkında sık sorulan sorular
Beş ana diş teli türü vardır: metal braket, seramik (porselen) braket, lingual braket, şeffaf plak (Invisalign) ve kendinden bağlamalı (self-ligating) braket. Metal braket en ekonomik ve en hızlı sonuç veren yöntemdir, lingual braket ve şeffaf plak ise dışarıdan görünmediği için yetişkinlerde tercih edilir.
Herkes için en iyi tek bir diş teli yoktur. Çapraşıklık ileri düzeydeyse ve çene ilişkisi düzeltilecekse metal veya self-ligating braket en güvenilir sonucu verir. Sorun hafif düzeydeyse ve görünürlük öncelikliyse şeffaf plak uygundur. Karar, ortodonti uzmanının çektiği röntgen ve ölçüler değerlendirildikten sonra verilir.
Tedavi süresi ortalama 6 ay ile 30 ay arasında değişir. Basit çapraşıklıklarda 6-12 ay yeterli olurken, çene ilişkisinin de düzeltildiği vakalarda süre 24 ayı aşabilir. Süreyi belirleyen asıl etken telin türü değil, düzensizliğin derecesi ve hastanın randevulara düzenli gelmesidir.
Metal braket her vakada kullanılabilir, daha hızlı sonuç verir ve daha ekonomiktir. Şeffaf plak yalnızca hafif ve orta düzey düzensizliklerde işe yarar, günde 22 saat takılması şarttır. Takma disiplini olmayan hastalarda şeffaf plak tedaviyi uzatır.
Evet, iki seçenek vardır. Lingual braket dişlerin arka yüzüne yapıştırıldığı için dışarıdan hiç görünmez. Şeffaf plak ise dişin üzerine oturan saydam bir plaktır ve yakından bakılmadıkça fark edilmez. Lingual braket daha uzun alışma süresi ister, şeffaf plak ise çıkarılabilir olduğu için hijyeni kolaydır.
Braketlerin yapıştırılması sırasında ağrı hissedilmez, işlem sırasında diş kesilmez veya delinmez. İlk üç gün dişlerde basınç ve hassasiyet olur, bu normaldir ve yumuşak beslenmeyle geçer. Her tel sıkma randevusundan sonra iki gün süren hafif bir gerginlik beklenir.
Ortodontik ilk muayene 7 yaşında yapılmalıdır, çünkü çene gelişimindeki sorunlar bu yaşta çok daha kolay yönlendirilir. Braket tedavisi genellikle daimi dişlerin sürmesini takiben 11-14 yaş arasında başlar. Diş eti ve kemik sağlıklı olduğu sürece tedavinin üst yaş sınırı yoktur, 50 yaşında da tel takılabilir.
Evet, şarttır. Teller çıkarıldıktan sonra dişler eski konumuna dönme eğilimindedir. Bu nedenle dişlerin arkasına ince bir tel yapıştırılır veya gece takılan şeffaf plak verilir. Pekiştirme kullanılmazsa yıllarca süren tedavinin sonucu ilk bir yıl içinde bozulur.